De eeuwige glimlach

 In Blogs
Spread the love

 

Heb je je ooit wel eens afgevraagd hoe duidelijk je bent in je non-verbale communicatie? Lukt het je om duidelijk ‘nee’ te zeggen of je grenzen aan te geven? Of heb je het gevoel dat je op dit punt niet gehoord wordt of je vaak laat overhalen iets toch te doen en je grens daarmee te overschrijden? Is hetgeen je laat zien of wat je zegt dan wel congruent met wat je van binnen voelt? Of valt daar nog het nodige in te verbeteren? Ben je je daar überhaupt wel van bewust of merk je vaak achteraf dat je het weer hebt laten gebeuren? En wat kun je doen om je verbale en non-verbale communicatie beter aan te laten sluiten op je gevoel?

Afgelopen week werd mij bij een oefening in een workshop ineens duidelijk waarom mijn signalen niet altijd begrepen worden door de omgeving. In mijn beleving laat ik door intonatie, lichaamstaal, houding of signalen tussen de regels door prima blijken wat mijn gevoel werkelijk is bij een vraag of een opdracht. De praktijk bleek echter pijnlijk anders te zijn. Ik mocht in een workshop over grenzen stellen ervaren hoe het is om aan te voelen waar mijn persoonlijke ruimte ligt, hoe dit per persoon kan verschillen en hoe ik de grenzen duidelijk kan maken. De groep werd in tweeën gedeeld en tegenover elkaar geplaatst. De ene rij moest als acteur optreden en langzaam naar voren stappen tot de persoon tegenover hem in de andere rij aangaf dat de persoonlijke ruimte bereikt was. De eerste keer mocht de stem nog gebruikt worden om de grens aan te geven. Dit ging bij mij vooralsnog prima. Bij de tweede keer mochten we alleen non-verbaal duidelijk maken dat onze grens bereikt was. En daar ging het mis…

Nog voordat mijn acteur begon te lopen zat ik al te worstelen met hoe ik vriendelijk duidelijk kon maken zonder woorden dat mijn persoonlijke ruimte bereikt was. Ik wilde immers de ander niet voor het hoofd stoten, een naar gevoel geven of op een botte manier de grens aangeven. Dus besloot ik om mijn acteur gewoon vriendelijk glimlachend aan te blijven kijken en met een duidelijke hoofdknik aan te geven dat mijn grens bereikt zou worden. Zo’n hoofdknik moet wel duidelijk genoeg zijn, toch? Zo gedacht, zo gedaan… De acteur begon te lopen en ik keek haar vriendelijk glimlachend in de ogen. Kort voor ze mijn persoonlijke ruimte bereikte, gaf ik haar een duidelijke hoofdknik als teken dat daar mijn grens lag. Alleen…ze stopte niet met lopen! Sterker nog, voor ik het wist stond ze tegen mij aan! Help, paniek! En nu?! Ik deed uiteindelijke een stap naar achter, maar de acteur bleef doorlopen. Ik schrok van de duidelijke spiegel die deze oefening mij voorhield.

Dit is dus wat ik altijd doe! Als mijn grenzen bereikt zijn (in de praktijk dus vaak al ver overschreden zijn), blijf ik gewoon vriendelijk glimlachen en doen alsof ik het allemaal nog prima vind. Wanneer ik toch een poging waag om duidelijk te maken dat ik me er niet meer goed bij voel, dan blijft dat vergezeld gaan van een glimlach of vriendelijke, zachte bewoordingen. Logisch dat de ander dan denkt dat er nog wel rek in zit. Dat inzicht kwam wel even binnen. Waar ik dacht dat mijn tekenen en signalen wel duidelijk genoeg zijn, blijkt dat in de praktijk helemaal niet het geval. Sterker nog, men denkt dat ik alles nog wel prima vind. En uiteindelijk bouwt de frustratie en stress zich vanbinnen op en voel ik me onbegrepen. Alleen zag ik nu duidelijk wat mijn eigen aandeel daarin was. Uit angst dat ik niet meer als vriendelijk, lief en aardig word gezien wanneer ik mijn grenzen duidelijk aangeef, doe ik het vaak niet of heel subtiel. In de hoop en misschien ook wel de verwachting dat dit wel gezien en begrepen wordt. Maar dat blijkt in de praktijk dus helemaal niet het geval te zijn.

Om te voorkomen dat ik in de toekomst weer in mijn valkuilen trap waardoor de burn-out is ontstaan, is het voor mij van belang om te leren mijn grenzen op een duidelijke manier aan te gaan geven. Daarbij zal mijn verbale en non-verbale communicatie overeen moeten komen met het gevoel dat ik erbij heb. Als ik dus iets niet leuk vind of mijn grenzen worden op een andere wijze bereikt, zal ik dit duidelijker aan moeten geven met heldere woorden en daarbij passende non-verbale communicatie. De vriendelijke glimlach en zachte, politiek correcte bewoordingen mogen wat vaker achterwege blijven. Het is voor mijzelf en de ander van belang dat we weten waar we aan toe zijn en dat de boodschap overeenstemt met het gevoel. Daar zijn alle partijen uiteindelijk bij gebaat.

Daarbij is het voor mij ook goed om te onderzoeken welke overtuigingen aan dit gedrag ten grondslag liggen. Waar ben ik, naast het aardig gevonden willen worden, nou zo bang voor? En is deze gedachte wel juist? Wat is het ergste dat er kan gebeuren als ik wel duidelijk ben in mijn communicatie, zowel verbaal als non-verbaal? De wereld zal er niet van vergaan, de kans dat ik er dood aan ga is verwaarloosbaar en al het andere is niet ernstig genoeg om het maar niet te doen. Wat dat betreft kun je dus beter het ongemak van het moment voelen dan de spijt achteraf.

Voor een notoire ‘ja’-zegger is dit allemaal makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe kun je nu leren om vaker ‘nee’ te zeggen of je grenzen aan te geven met de juiste non-verbale communicatie, zonder dat je je er onprettig of schuldig over voelt? De volgende stappen kunnen je hierbij helpen:

  1. Besef dat je ‘nee’ zegt tegen een vraag of verzoek en niet tegen de persoon zelf.
  2. Maak voor jezelf inzichtelijk wat belangrijk voor je is, zodat je beter kunt beoordelen of de vraag of het verzoek daarmee in lijn ligt en je er dus wel of niet mee moet instemmen.
  3. Creëer voor jezelf een denkpauze om over de vraag of het verzoek na te denken en het juiste antwoord te formuleren. Zeker wanneer je geneigd bent vragen direct met ‘ja’ te beantwoorden. Ruim dus tijd in om over de vraag of het verzoek na te denken en agendeer voor jezelf dat je erop terug moet komen. Zo blijf je ondanks je ‘nee’ toch betrouwbaar voor je omgeving
  4. Een ‘nee’ gevolgd door een mening is krachtiger dan een ‘nee’ gevolgd door een excuus. Een excuus geeft ruimte voor discussie en tegenargumenten waardoor je je kunt laten overhalen. Daarentegen laat een mening als ‘nee, ik doe het niet’, ‘ik heb er geen behoefte aan’, ‘dit is niks voor mij’ of ‘ik kies voor andere prioriteiten’ zien dat je duidelijk je grenzen bewaakt.
  5. Besef dat je het recht hebt om van mening te veranderen. Wanneer je eerst ‘ja’ hebt gezegd en voelt dat je dit beter niet had kunnen doen, kom er dan zo snel mogelijk op terug zodat de ander de tijd heeft om een andere oplossing te zoeken.
  6. Zorg dat je non-verbale communicatie ook ‘nee’ uitstraalt. Sta of zit dus rechtop, houd je lichaam ontspannen, kijk de ander aan en spreek duidelijk.
  7. Wees je bewust van je basisbehoeften. Welke basisbehoefte wilde je vervullen toen je ‘ja’ zei terwijl je ‘nee’ bedoelde? Op die manier ontdek je waar je gevoelig voor bent, zodat je je daarop kunt voorbereiden. Misschien kom je zelfs tot het inzicht dat het ‘ja’ zeggen wanneer je ‘nee’ bedoelt uiteindelijk niet in deze behoefte zal kunnen voorzien. Er zijn 12 geestelijke basisbehoeften volgens Fiona Brouwer: aanmoediging, acceptatie, begrip, bevestiging, bewondering, erkenning, geruststelling, goedkeuring, respect, vertrouwen, waardering, zorg.

Ik ben erg benieuwd naar jullie ervaringen hiermee. Vinden jullie het ook zo lastig of gaat het je juist makkelijk af? Helpen de bovenstaande stappen of heb je nog mooie praktische aanvullingen uit eigen ervaring? Deel ze gerust in de reactie op deze blog. Zo kunnen we elkaar helpen keuzes te maken die dichter bij onszelf liggen.

Leave a Comment

Start typing and press Enter to search